Tastbare muziek

Ik heb een iPod. En ik ga zelden van huis zonder. Dat ik ‘m meeneem is bijna net zo vanzelfsprekend als dat ik mijn portemonnee en GSM meeneem. Zelfs als ik ‘m niet gebruik, vind ik het een prettig idee om mijn 1.300 favoriete nummers op zak te hebben en er naar te kunnen luisteren wanneer ik wil. Het is fijn om de optie te hebben. Kortom: ik ben een fan van de iPod.

Maar toch heb ik een beetje heimwee naar de tijd voordat muziek bezitten zo verschrikkelijk makkelijk, praktisch en laagdrempelig kon zijn. En eigenlijk haat ik het ook een beetje dat muziek nu gewoon geupload en gedownload kan worden.

Als ik één van mijn favoriete nummers wil horen, is de makkelijkste manier om op mijn laptop iTunes te openen en op de titel te klikken. En dat is wat ik doorgaans doe als ik om praktische redenen naar een nummer wil luisteren. Als ik even wil horen hoe een stukje tekst ook alweer ging. Als ik dat ene riffje na wil leren spelen. Maar als ik echt wil kunnen genieten van een nummer, als ik het wil beleven, dan is iTunes gewoon niet goed genoeg. Dan is een CD al een stuk beter, maar uiteindelijk kan er niets op tegen ouderwets vinyl.

Als ik op mijn computer naar muziek luister, wordt het naar mijn smaak teveel een consumptiemiddel dat ik bijna achteloos tot me neem. Een snack. Ik zet een nummer aan op iTunes en omdat ik toch al achter mijn laptop zit, check ik meteen even mijn e-mail, Facebook, nu.nl en wat al niet meer. Voor ik het weet ben ik vier nummers verder en is het nummer dat ik eigenlijk wilde horen bijna onbewust aan me voorbij getrokken.

Als ik naar een plaat luister is dat een heel ander verhaal. Je hebt te maken met een tastbaar voorwerp, iets concreets. Een voorwerp dat bovendien een aantal handelingen vereist (die verder gaan dan alleen ergens op klikken) voordat je het kunt beluisteren, waardoor je automatisch bewuster met de muziek bezig bent. Met iTunes wordt muziek te snel audiobehang. Als je platen draait, wordt muziek luisteren een bezigheid op zich. Dat is iets waar ik meestal echt goed voor ga zitten en tijd voor uittrek.

De lol van het draaien van een plaat begint al zodra ik in mijn platenkast op zoek ga naar iets waar ik op dat moment zin in heb. Uiteraard staan alle schijfjes netjes op alfabetische volgorde. De singles, die doorgaans wat slappere hoesjes hebben dan LP’s, zitten bovendien allemaal in een plastic beschermhoesje. Ongeacht hoe vaak ik een plaat al gedraaid heb, het blijft mooi om ‘m gewoon even vast te houden en te bekijken. Een tastbaar voorwerp met een netjes gedrukte verpakking, dat geheel gewijd is aan een nummer of een album waar ik van hou. Mooi is dat. Het is een bevestiging van het bestaan van het nummer of het album. Het is wel even wat anders dan alleen een digitaal bestandje op de harde schijf van je computer. Een MP3 is eigenlijk niks meer waard dan een JPEG van een grappig plaatje dat je gedownload hebt, of een Word-bestandje van het boodschappenlijstje dat je zojuist uitgetikt hebt. Het is een computerbestandje. Het is niks. Goede muziek hoort op een fraaiere, stijlvolle manier de luisteraar te bereiken.

Minstens zo mooi als welke platenhoes dan ook is het schijfje dat er inzit. Een mooie, glimmende plak vinyl vol groeven. Hoe het precies werkt weet ik niet, maar het is een wonderbaarlijk systeem. Zelfs als je een punaise door een groef haalt (niet doen a.u.b.) kun je de muziek horen. Als je de plaat op de platenspeler legt en de naald er op zet hoor je eerst een paar seconde getik en gekraak. Ik hou van dit geluid, ik zou er makkelijk een paar minuten naar kunnen luisteren. Dit geruis voegt een prachtige textuur en een nostalgisch laagje aan de muziek toe. En bovendien creëert het toch een beetje een unieke persoonlijke versie van de muziek. Niemand heeft precies dezelfde tikjes en kraakjes als jij.

De echte serieuze platenverzamelaars hebben het liefst een “mint” exemplaar. Een ongeschonden plaat en een ongeschonden hoesje, in de staat waarin ze waren toen ze vers uit de fabriek kwamen. Ik vind het echter helemaal niet erg als je aan een wat oudere plaat kunt zien dat hij “geleefd” heeft. Een vorige eigenaar die netjes zijn of haar naam in een hoekje op de achterkant geschreven heeft, een stickertje van de al tientallen jaren niet meer bestaande platenzaak waar de plaat ooit gekocht is, ik vind dat wel z’n charme hebben. Door dat soort dingen word ik altijd een beetje benieuwd naar de geschiedenis van dat specifieke exemplaar van de plaat. Misschien is ‘ie ooit gekocht door een tiener die er wekenlang zakgeld voor opzij moest leggen. Bezit geweest van een DJ die er feestjes mee aan de gang kreeg. Onderdeel geweest van een enorme, waardevolle collectie die uit elkaar gevallen is. Wie weet. Feit is dat iemand ooit genoeg om die plaat gegeven heeft om er geld aan te besteden en dat hij of zij er op een gegeven moment toch weer afstand van gedaan heeft. En nu heb ik ‘m in mijn bezit.

Muziek luisteren  doe ik dus het liefst op de ouderwetse manier, maar dat geldt ook voor muziek kopen. Zelfs als ik een plaat in een paar minuten op eBay kan vinden, geef ik er de voorkeur aan om er naar te gaan zoeken in obscure platenzaakjes en op stoffige platenbeurzen. Desnoods doe ik daar jaren over. Een plaat vinden is een spel. Net als met elke andere vorm van verzamelen, is het zoeken minstens zo leuk als het uiteindelijke bezitten. Op een link klikken, online betalen en een paar dagen later een plaat op je deurmat krijgen, daar is geen lol aan. Dat kan nooit dezelfde voldoening geven als urenlang door dozen vol waardeloze platen van James Last, Boney M. en Engelbert Humperdinck spitten en plotseling een origineel exemplaar vinden van het enige soloalbum van Dennis Wilson. Die twee manieren van het verkrijgen van een plaat verhouden zich tot elkaar als een leeuw zien in de dierentuin tot een leeuw zien terwijl je op safari bent in Afrika.

Je zou me dus op dit gebied oerconservatief kunnen noemen. Of een hopeloze romanticus. Maar muziek is een kunstvorm die nou eenmaal een bepaalde romantiek vereist. De muziek zelf is maar een deel van het pakket. De luisterervaring, de context waarin je de muziek aanhoort, is ook van grote waarde. Voor mij in elk geval wel. Ik mis een hoop beleving als ik naar een digitaal bestandje luister. Het is steriel. Ik kan het niet aanraken, zien of ruiken. Ik kan het niet bezitten of koesteren. Ik kan het niet aan iemand laten zien. Ik kan het niet veilig en netjes in een kast bewaren. Ik mis het hoesje, dat voor mij ook voor een deel de sfeer bepaald. Ik kan het beluisteren, maar dat is alles. Het bestaat eigenlijk niet echt.

Sowieso is gebruiksgemak ook niet alles. Als je een lamp hebt is dat geen reden om geen kaarsen meer aan te steken. Als je een auto hebt is dat geen reden om nooit meer te wandelen. Als je een telefoon hebt is dat geen reden om nooit meer bij iemand op bezoek te gaan om bij te kletsen. Als je een JPEG op hoge resolutie hebt van een Van Gogh is dat geen reden om nooit meer naar een museum te gaan.

Waarom zou de mogelijkheid om gratis muziek te downloaden een reden zijn om nooit meer platen te kopen?

Advertenties

1 Response so far »

  1. 1

    Jelmer Anker said,

    Helemaal eens Joost. Zelf vind ik het ook nog steeds erg fijn om een plaat te draaien. Een tijd geleden ben ik begonnen met het digitaliseren van mijn platencollectie en er staat nu een deel in iTunes en op mijn iPod. Maar het luisteren via de computer geeft toch een ander gevoel dan met een lp.
    Jouw laatste vraag zal wel een retorische zijn, maar gratis downloaden doe ik niet. Ik weet dat de mogelijkheid bestaat en geef er de voorkeur aan om toch cd’s en vinyl te blijven kopen. Downloaden voelt voor mij als diefstal. En ik wil ook het boekje etc. fysiek in handen krijgen, dat is een groot deel van mijn muziekbeleving. Als ik het luisteren naar gedownloade muziek afzet tegen het draaien van een lp (vooral een picturedisc of gekleurd vinyl) dan wint het laatste vrijwel altijd. Alleen jammer dat de platenspeler niet portable is. Wat dat betreft is de iPod inderdaad een uitkomst.


Comment RSS · TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: